Thứ Hai, 3 tháng 6, 2013

PHƯƠNG TÂY ĐÃ HẾT THỜI ?

SƯU TẦM 


Bìa sách. Ảnh: internet
Có lần, đi trên phố tới văn phòng, mình thấy một cô gái có vẻ đẹp Á Đông, chân dài, dáng đi nhún nhẩy, tựa catwalk biểu diễn trên phố. Bên cạnh là vài chị da đen, da trắng, béo ục ịch, trông thấy ngán tận cổ. Nàng gốc Á đã đẹp lại càng đẹp giữa phố phường trời tây. Người ta bảo, phương Đông đang trỗi dậy, có lẽ đúng thật.
Mới rồi, được nghe ông Niall Ferguson, người Anh, giáo sư Sử học của Harvard, nói chuyện về cuốn sách của ông dưới tiêu đề “Civilization: The West and the Rest – Nền văn minh: Phương Tây và phần còn lại của thế giới”.
Như đã hứa là có chuyện hay, Tổng Cua tóm tắt cho các bạn tham khảo.

Văn minh nhân loại trải qua 10.000 năm thời kỳ các Cổ đại, Trung cổ,  Cận đại và nay là Hiện đại. Các quốc gia hay những miền địa lý có lịch sử hoán đổi nền văn minh như một chu kỳ, từ đông sang tây, từ bắc xuống nam hay ngược lại.
Thế giới dự đoán, nền văn minh nhân loại đã đi vòng quanh thế giới, và hiện có vẻ muốn trở về phía Đông. Câu hỏi đặt ra là phương Tây đang ngắc ngoải và thì liệu rằng phương Đông liệu có thể thay thế?
Sáu ý tưởng từng giúp phương Tây dẫn đầu nền văn minh
Niall viết rằng, từ năm 1500, các nước lớn ở Tây Âu Tây đã phát triển 6 ý tưởng: (1) Competition, (2) The Scientific Revolution, (3) Property Rights, (4) Modern Medicine, (5) The Consumer Society and (6) The Work Ethic.  (Cạnh tranh, Cách mạng khoa học, Quyền sở hữu tài sản, Y tế hiện đại, Xã hội tiêu dùng, Đạo đức trong công việc).
Trong tin học có khái niệm ứng dụng (phần mềm) sát thủ “killer apps – ứng dụng tin học”, nghĩa là khi nó ra đời thì giết các phần mềm khác cùng chức năng. Microsoft Office đã giết chết Lotus 1-2-3, Wordperfect và hàng trăm các ứng dụng khác.
Niall cho rằng 6 ý tưởng trên cũng là một Killer Apps có từ cách đây 600 năm và đã đưa phương Tây dẫn đầu nền văn minh hiện đại.
Gia tài toàn thế giới khoảng 195.000 tỷ đô la, được tạo ra sau năm 1800 hầu hết do người phương Tây (Châu Âu, Bắc Mỹ và Úc). Họ chỉ chiếm 19%  dân số nhưng có tới 2/3 của cải của cả nhân loại.
Vào thời điểm năm 1500, thu nhập trung bình của người Trung Quốc bậc trung lại cao hơn người Bắc Mỹ cùng bậc. Năm 1970, thu nhập của người Anh gấp 10 lần người Ấn, và xã hội tiêu dùng đã đưa người Mỹ có thu nhập gấp 20 lần người Trung Quốc.
Năm 1500, 10 đế chế phương Tây chỉ chiếm 5% diện tích toàn cầu, 16% dân số và 20% thu nhập của cả thế giới.
Thế mà tới năm 1913, 10 nước này cộng với Hoa Kỳ đã chiếm 58% lãnh thổ, và số phần trăm dân số không thay đổi (16%) mà chiếm tới ¾ của cải vật chất.
Đừng đổ lỗi cho chủ nghĩa tư bản, vì nhiều đế chế đã từng muốn làm bá chủ thế giới, nhưng thất bại.
Tại sao lại là người phương Tây đi xâm chiếm đất đai mà không phải là dân Phi. Tại sao đạo Hồi từng hùng mạnh cuối cùng bị đạo Thiên Chúa lật cờ.
Lấy lý do khí hậu hay vị trí địa lý lại càng sai. Cùng nằm trên nước Đức, cùng là người Đức, tại sao Đông Đức nghèo hơn Tây Đức. Xe Trabant so với Mec thì bạn nghĩ sao đây? Bán đảo Triều Tiên là một ví dụ khác. Nam Hàn và Bắc Triều Tiên, thực tế trả lời đã khá rõ.
Niall kết luận, Rule of Law (luật lệ) hợp lý của thể chế phương Tây làm nên sự thịnh vượng, kết hợp với ý tưởng và chế tài (ideas and institution) mang lại sự phồn vinh.
Sự trỗi dậy của phương Đông
Câu hỏi ông đặt ra, tại sao phương Tây, tác giả của 6 killer apps, đang bị đuối sức trong công cuộc toàn cầu hóa?
Đó là vì người Nhật đã học được và áp dụng thành công với kỷ luật và đạo đức của Samuraj. Tương tự, người Hàn Quốc cần cù, làm thêm hàng 1000 giờ mỗi năm, nhiều hơn cả người Đức, vốn nổi tiếng chăm chỉ.
Nói về giáo dục, học hành thông minh, có kết quả cao, thì dân Thượng Hải bỏ xa cả Anh quốc và Hoa Kỳ. Bằng sáng chế không còn độc quyền của phương Tây. Tại châu Á, Nhật vượt Mỹ, Trung Quốc đang có cơ hội vượt Đức.
Điều đó thật đơn giản. Giống như trong tin học, ứng dụng nguồn mở có thể được download từ mạng internet, người lập trình chỉ cần bỏ ra một thời gian ngắn có thể phát triển được hay hơn.
Người Ấn, người Hoa, người Nhật, người Brasil có thể áp dụng 6 killer apps này một cách dễ dàng. Vì thế phương Tây không còn làm bá chủ là phải thôi.
Thế kỷ 21 chứng kiến Trung Quốc đang đuổi kịp Mỹ. Thu nhập của Mỹ trước kia là 20 lần so với Trung Quốc, nay chỉ còn 5 lần, và chẳng bao lâu nữa sẽ là 2.5 lần. Tới năm 2016 thì sự thống trị kinh tế thế giới sẽ thuộc về Trung Hoa.
Áp dụng từng phần liệu có thành công?
Các quốc gia không cần phải phát triển thêm các ứng dụng (mô hình mới) mà chỉ cần ứng dụng mô hình 6 điểm này vào điều kiện cụ thể của quốc gia mình là đủ.
Niall đặt một câu hỏi, liệu 6 killer apps kia có thể nạp từng phần hay bắt buộc phải có cả bộ mới tạo ra nền văn minh?
Tự do là gốc rễ của quyền được sở hữu tài sản được sự bảo vệ của luật pháp và đó chính là cơ sở của các thể chế phương Tây.

Vẻ đẹp Á Đông hút hồn phương Tây. Ảnh: internet
Winston Churchill từng định nghĩa về văn minh, là xã hội được xây dựng trên ý kiến của nhân dân. Nghĩa là bạo lực, chuyên chế, độc tài, chiến tranh và nổi loạn được kiểm soát bởi quốc hội được bầu bởi lá phiếu của dân. Quốc hội là nơi sản sinh ra luật pháp và tòa án không phụ thuộc vào bất kỳ thế lực nào.
Khi cuộc sống của đa số người dân có chất lượng cao, bớt đi sự lo âu thì đó chính là mầm mống văn minh.
Nền văn minh hiện đại có thể bị sụp đổ bất kỳ lúc nào như mọi nền văn minh khác trong lịch sử nhân loại. Nhưng chắc chắn nó không sụp như người ta tưởng, cho dù phương Tây và Mỹ có nợ chồng chất, kinh tế thảm hại, đạo đức đi xuống.
Có người hỏi liệu Trung Quốc có thể lãnh đạo thế giới trong những thập kỷ tới, Niall không trả lời thẳng.
Nếu cả Mỹ và Trung Quốc cùng lãnh đạo thế giới cũng không thể. Sự khác biệt về văn hóa và thể chế cách biệt tới mức không thể ngồi cùng nhau trong một bữa tiệc, khi một kẻ đang cố học ăn bằng đũa và người khác lại tỏ vẻ muốn dùng dao dĩa, kiểu đồng sàng dị mộng.
Liệu quốc gia đông dân nhất có thể lãnh đạo toàn cầu nếu người cầm quyền không đếm xỉa tới quyền (số 3) là người dân được sở hữu tài sản.
Để đảm bảo quyền sở hữu cá nhân cần có luật lệ (rule of law), và đó chính là cơ sở cho chính phủ ổn định và quốc gia phát triển. Thiếu rule of law thì khó mà nói đến vai trò toàn cầu của bất kỳ một quốc gia nào.
Hội trường hoan hô ầm ầm, dù nhiều người không hoàn toàn nhất trí với diễn giả. Và như mọi cuộc nói chuyện, tác giả bán sách và ký tên. Tư bản bao giờ cũng thực tế, đến từ Harvard, giáo sư Niall Ferguson biết đánh vào thị hiếu của xã hội tiêu dùng. Lần này lão Cua không mua vì tiếc tiền.
Chiều đó mình trở về nhà. Thật ngạc nhiên, người đẹp Á châu đi trước mình vài bước, mông nàng căng nở, ngực núng nẩy theo nhịp bước. Nàng dừng lại cho một người vô gia cư da trắng vài đồng tiền lẻ.
Nếu phương Đông biết ứng dụng cả 6 ý tưởng có từ 600 năm trước một cách hoàn hảo, thì có lẽ quyền lực toàn cầu sẽ chuyển từ Tây sang Đông như một qui luật.
Còn thiếu nữ có vẻ đẹp Á Đông pha trộn văn hóa phương Tây lại trở thành giấc mơ của hàng tỷ người trên hành tinh.
HM. 2-12-2011.

5 nhận xét:

  1. Liệu tác giả có lạc quan quá không khi nói: "Tới năm 2016 thì sự thống trị kinh tế thế giới sẽ thuộc về Trung Hoa"?

    Trả lờiXóa
  2. Tôi cho rằng còn lâu phương Tây mới hết thời!
    Nhìn chung các nước phương Đông còn nghèo nàn lạc hậu lắm!

    Trả lờiXóa
  3. Phương Đông thì có sự nổi bật của Nhật bản, Hàn quốc... chứ không phải là Trung Quốc. TQ còn nhiều cái rắc rối, thối rữa bên trong, không biết TQ sẽ đứng đầu Thế giới kiểu gì?

    Trả lờiXóa
  4. Trung Quốc, tuy đông dân, nhưng nghèo và chuyên dùng cách tiểu nhân để đi lên, còn nước Nhật mới thực sự mạnh so với các nước Châu Á, tuy nhiên vẫn không thể ngang với Mỹ, Đức, Anh....cho nên trong thời gian tới TQ không thể đạt được những điều họ tham lam muốn làm bá chủ.

    Trả lờiXóa
  5. Phương nào (theo thời gian) cũng có thế mạnh của nó, có lúc nổi, có lúc chìm. Nền văn minh loài người lệ thuộc vào trí tuệ và lao động sáng tạo. Mong sao châu Á đừng quá tụt hậu so với phương Tây, VN đừng tụt hâu so với TL, Lào,Campuchia...

    Trả lờiXóa